Historia

Miecz Japoński w ramach historycznych

Chcąc mówić i o mieczu japońskim musimy zdać sobie sprawę z kilku zagadnień związanych z historią Kraju Kwitnącej Wiśni, z kulturą ludzi go zamieszkujących i filozofią.

Miecz japoński – nazywany niekiedy świętym skarbem Japonii, nie był dla Japończyków tylko bronią, był czymś więcej, przywiązywano do niego nadzwyczajną siłę, własności mistyczne, nadprzyrodzone, traktowano go z niezwykłym szacunkiem, jak relikwię.

Wyniesiony na ołtarze, cechujący się maestrią wykonania, posiadający niezwykłą wartość, później stał się symbolem samuraja i nabrał dodatkowych duchowych wartości. Miecz japoński na całym świecie uważany jest za wspaniały przykład rzemiosła, które wzniosło się na wyżyny sztuki. Nawet słynne toledańskie i damasceńskie ostrza bledną przy doskonałej stali, z której wykuwa się japońskie głownie.

Okresy sztuki japońskiej:

- W okresie Prehistorycznym (do 537) i Asuka (537-644):
z Chin i Korei przywędrowały do Japonii konfucjonizm, jedwab i płatnerstwo. W grobowcach przetrwało do dzisiejszych czasów zaledwie kilka egzemplarzy broni. Były to między innymi – miecz prosty o jednym ostrzu chokuto, pochodzący najprawdopodobniej z Chin, który posiadał płaskie boki hira zukuri oraz był źle zahartowany. Z Korei natomiast przywędrowały miecze obosieczne, wykonane z jednego kawałka metalu. Prawdopodobnie miały charakter tylko dekoracyjny, ceremonialny.

- W okresie Nara (645-781) (nazwa od stolicy w prowincji Yamato):
powołano armię cesarską, dzięki czemu nastąpił wzrost zapotrzebowania na broń. Aby zwiększyć wytrzymałość miecza wprowadzono najprawdopodobniej na przełomie okresu Nara i Heian wzdłużną krawędź – shinogi zukuri – to dokonanie było przełomowe, jak się później okazało, dla następnych konstrukcji mieczy i przetrwało do dziś. Miecze z okresu Nara mają wyraźnie zaznaczoną krzywiznę. Były noszone przy lewym boku na rapciach, ostrzem ku dołowi i nazywały się TACHI. Nazwisko miecznika znajdowało się na zewnętrznej stronie trzpienia – z dala od ciała. W okresie tym z Chin przywędrował BUDDYZM, który miał wpływ na życie, a także na sposoby walki.

- W okresie Heian (781-1184):
zostały wysłane przez cesarza do sprawowania władzy w kraju dwie rodziny Taira i Minamoto, jednak obie popadały między sobą w ciągłe konflikty, które skutkowały wojną domową. Miało to znaczący wpływ na zapotrzebowanie na broń i w związku z tym także na rozwój samej broni.
Ówcześni feudałowie, arystokratyczni zwierzchnicy, nazywani DAIMYO, mieli swoich wojowników – służących – samurajów. Nazwa ta pochodzi od japońskiego słowa saburau – ”służyć”. Wojownicy ci, nazywani bushi byli odpowiednikiem polskiej szlachty. Różnica polegała tylko na tym, że samurajowie nie posiadali majątku. W konstrukcji miecza zaznacza się w tamtym okresie wyraźna różnica między szerokością głowni przy gardzie i sztychu. Zmniejszyła się także krzywizna miecza.

- W okresie Kamakura (1185-1332):
ród Minamoto zwyciężył wieloletnią rywalizację i cesarz mianował w 1185r Yoritomo Minamoto SHOGUNEM. Powstaje wówczas BAKUFU czyli rząd wojskowy, rząd pod namiotem. Wtedy również wykształciła się specyficzna kultura, której podstawą był honor, duma, kunszt walki, lojalność i odwaga. Miecze w wyniku silnego zapotrzebowania na broń dla walczących klanów zaczęły być produkowane niemal masowo. Niestety, ale odbiło się to słabszą jakością wykuwanych mieczy. Dopiero ok.1300r po najazdach mongolskich (1274 i 1281) i wewnętrznych walkach miecze uzyskały wysoką jakość. Japończycy poznali wtedy nowego wroga, także nowe metody walki, inną broń i wyciągnęli z tego wnioski. Generalnie zakończył się wtedy okres indywidualnych pojedynków, znaczenie uzyskała armia jako zespół – w tym jazda i piechota. Wprowadzono taktykę armii. W 1221r cesarz Gotoba próbował przejąć władzę od klanu Hojo, ale przegrał i został zesłany na wyspę Oki, gdzie założył kuźnię i zyskał wysoką renomę. Okres jego działalności nazywany jest często Złotym Wiekiem miecza japońskiego. Z wielu prowincji przybywali do niego na naukę najlepsi płatnerze. Ci, którzy udowodnili przed cesarzem swój kunszt otrzymywali tytuł Gohan Kaji, a miecze, które wytwarzali znane są pod nazwą GOKADEN (Pięć Tradycji) szkoły kucia mieczy Bizen, Mino, Soshu, Yamashiro, Yamato. Nazwy tych szkół pochodzą od ich umiejscowienia. W okresie Kamakura ciągle popularne były miecze TACHI, które miały znacznie większą grubość w porównaniu z poprzednim okresem. W budowie tamtych mieczy obserwuje się podobną szerokość głowni na początku i końcu ostrza, a linia utwardzania hamon nabiera pięknego, fantazyjnego kształtu – choji, przypominającego kwiat goździka. Staje się również bardziej widoczny wydłużony sztych kissaki. Pojawiają się nowe rodzaje hartowania ostrza gunome (zygzak) i suguha (fala);

- Kolejna epoka miecza to okres Nanbokucho (1333-1392) i okres Muromachi (1391-1572):
kiedy nastąpił podział władzy na dwór północny i dwór południowy. Był to ciemny okres w historii tego kraju. Toczyły się wówczas liczne krwawe wojny wewnętrzne, które prowadziły z jednej strony do rozwoju płatnerstwa poprzez zwiększone zapotrzebowanie na broń, ale z drugiej strony silne zapotrzebowanie przyczyniało się do tego, że miecze wytwarzano szybciej, więc także wkładając w to mniej serca.
W okresie tym miecze TACHI osiągały 90cm i stały się po odpowiednim skróceniu mieczami KATANA, które były noszone za pasem, ostrzem skierowanym ku górze. Nastąpił także rozwój krótkich mieczy TANTO o długości do 30,3cm i WAKIZASHI do 60,6 cm. Do walki na koniach używano wówczas miecza KATANA, skierowanego ostrzem w dół i nazywanego UCHIGATANA. Charakterystyczne dla tego okresu było powstanie nowego typu wojownika-artysty. Oprócz kunsztu w walce równie ważna stała się umiejętność ceremonii parzenia i picia herbaty, układania kwiatów czy kaligrafii.

- W okresie Azuchi-Momoyama (1572-1599):
żyło w Japonii trzech wielkich wodzów: Oda Nobunaga (1573-1582), Tyotomi Hideyoshi (1582-1598), Tokugawa Iyeasu (1603-1616 – już w okresie EDO), którzy zasłynęli jako „Trzej wielcy, którzy zjednoczyli Japonię”. Konsekwencją pokoju jaki zapanował było przejście samurajów na utrzymanie bogatej arystokracji – Daimyo. Samurajowie uzyskali szereg szczególnych przywilejów, wśród których najważniejszym było pozwolenie noszenia mieczy tylko im oraz możliwość natychmiastowej egzekucji rzemieślników i wieśniaków, pod pretekstem szeroko pojętego uchybienia honorowi samuraja. W 1543r przybyli do Japonii Portugalczycy przywożąc broń palną, która uważana była za niehonorową gdyż kodeks zezwalał jedynie na pojedynek osobom o odpowiednim statusie. Broń palna natomiast nie wymagała tego, gdyż każdy mógł z odległości zabić każdego. Od około połowy XVIIw Japonia była całkowicie zamknięta na blisko 200 lat dla cudzoziemców.
W okresie tym powstał także kodeks samuraja BUSHIDO, wg którego śmierć za ideały była najwyższym zaszczytem.

- W okresie Edo (1600-1867):
uważano, że samuraj by wypełnić wolę szoguna, powinien być nie tylko biegły w walce, ale powinien umieć czytać, pisać, kaligrafować, rysować, układać poematy, tworzyć wiersze. W okresie pokoju nie było zapotrzebowania na oręż, więc wzrastała jakość i estetyka wytwarzanych mieczy. Przetrwali wtedy tylko najlepsi płatnerze, a ich dzieła charakteryzowały się wysublimowanym smakiem i dekoracją – nie oręż był wówczas najważniejszy.

- Koniec epoki samurajów nadszedł wraz z nastaniem okresu Meiji (1868-1912):
Unowocześniono armię, prowadzono nowoczesne wojny z Rosją w latach 1904-05, zajęto Koreę w 1910 roku. Był to koniec epoki miecza samurajskiego.

- W okresie Showa (od 1912):
miecze zaczęto produkować fabrycznie, masowo, gdyż zapotrzebowanie na nie było ogromne. Miecz nie służył już co prawda do walki, ale był na wyposażeniu każdego oficera armii. Stał się symbolem, choć jako broń był już przestarzały.